Hội Khoa học Kỹ thuật Nhiệt Việt Nam

20 năm xây dựng và phát triển

(Báo cáo tại lễ kỷ niệm 20 năm thành lập hội và đón nhận Huân chương Lao động hạng III)

 

Ngày 28 tháng 4 năm 2012

Hội Khoa học Kỹ thuật Nhiệt Việt Nam, gọi tắt là Hội Nhiệt Việt Nam, viết tắt theo tên tiếng anh là VTA được thành lập theo Quyết định số 375/CT ngày 14/11/1991 của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, đến nay đã được trên 20 năm, đã trải qua 4 kỳ Đại hội Đại biểu toàn quốc, đã trở thành một hội nghề nghiệp trung ương mạnh, trong đại gia đình Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam.

Nhân dịp kỷ niệm 20 năm thành lập Hội Nhiệt Việt Nam, chúng tôi xin phép được báo cáo về các kết quả mà Hội đã đạt được trong 20 năm qua.

I. CÁC THÀNH TÍCH ĐÃ ĐẠT ĐƯỢC

Một đặc điểm quan trọng của Hội Nhiệt là hội viên ở phân tán trong nhiều ngành kinh tế khác nhau, Hội không có các đơn vị kinh tế mạnh như Tập đoàn,Tổng Công ty, Công ty chuyên ngành đỡ đầu như một số hội bạn, nhưng nhờ sự nỗ lực của các hội viên, của các ủy viên ban chấp hành hội qua các nhiệm kỳ, Hội đã tập hợp và huy động được các nhà khoa học, nhiều chuyên gia giỏi thuộc ngành nhiệt tham gia nên đã đạt được nhiều thành tích, có nhiều đóng góp vào sự phát triển khoa học kỹ thuật ngành nhiệt, nâng cao vị thế của Hội Nhiệt trong xã hội, các ý kiến tư vấn phản biện của Hội về các vấn đề lớn mang tính chiến lược của ngành nhiệt đã được các cơ quan quản lý nhà nước, các tập đoàn, tổng công ty, các chủ đầu tư xem xét nghiêm túc trong nhiều quyết định cơ bản của mình.

I.1. Về công tác tổ chức và phát triển Hội

Ngay sau khi thành lập Hội, nhờ sự ủng hộ tích cực của các hội viên, Hội đã nhanh chóng ổn định trụ sở và bộ máy văn phòng, bảo đảm sự liên lạc thông suốt giữa cơ quan thường trực hội với hội viên, với các cơ quan quản lý nhà nước và các cơ quan khác có quan hệ. Đến nay bằng nguồn kinh phí tự có, Hội đã có địa điểm làm việc riêng tại khu Đô thị Bắc Linh Đàm, làm trụ sở ổn định lâu dài của Hội, trong đó có những phòng đủ rộng để có thể họp toàn Ban chấp hành Hội. Từ khi có trụ sở riêng, các hoạt động của Hội trong các việc như hội họp, tiếp khách, tập trung làm việc theo đề tài, thẩm định dự án rất thuận lợi.

Việc mua được trụ  sở có thể là việc rất nhỏ bé đối với các doanh nghiệp, song đối với một Hội nghề nghiệp với đặc điểm 3 không (không trụ sở, không biên chế, không tài chính), không có đơn vị đỡ đầu, tài trợ nào thì đây là một cố gắng rất lớn của Hội.

Song song với việc ổn định trụ sở và văn phòng trung ương hội, ngay từ năm đầu tiên sau khi thành lập Hội, Hội đã triển khai công tác phát triển hội viên, đã tiến hành thành lập các chi hội, đến nay đã thành lập được 29 chi hội, tập hợp được hầu hết các cán bộ KHKT nhiệt ở những nơi có đông kỹ sư nhiệt trong cả nước. Đã thành lập được Tỉnh hội Quảng Nam Đà Nẵng làm đầu mối liên kết các kỹ sư nhiệt ở khu vực miền Trung. Đã thành lập văn phòng đại diện ở miền Trung (tại TP Đà Nẵng) và ở miền Nam (tại TP. Hồ Chí Minh). Đang xúc tiến thành lập Thành Hội TP Hồ Chí Minh.

Các Công ty Tư vấn thiết kế nhà máy điện là những nơi tập hợp nhiều kỹ sư nhiệt và cũng là nơi chủ trì lập các dự án đầu tư xây dựng các nhà máy nhiệt điện ở Việt Nam. Do vậy, đến nay ở tất cả các đơn vị tư vấn này Hội đã thành lập được các chi hội Nhiệt (Chi hội Nhiệt Tư vấn xây dựng điện 1, 2, 3, 4, Viện Năng lượng và Tư vấn Điện Dầu khí)

Khi có chủ trương xây dựng nhà máy điện hạt nhân ở Việt Nam, Hội đã tập hợp các kỹ sư tốt nghiệp ngành nhà máy điện hạt nhân ở Liên Xô, Tiệp Khắc và một số nước khác để thành lập Chi hội Nhà máy điện hạt nhân, bao gồm 16 hội viên, đã kịp thời tham gia phản biện Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi nhà máy điện hạt nhân đầu tiên ở Việt Nam do Bộ Công Thương chủ trì.

Hội chủ trương trong nhiệm kỳ tới, về cơ bản sẽ tập hợp được hầu hết các nhà khoa học, các chuyên gia, kỹ sư và các cán bộ hoạt động về nhiệt trong toàn quốc tham gia Hội Nhiệt Việt Nam.

Bên cạnh các chi hội đã được thành lập, ở một số đơn vị chưa có điều kiện thành lập chi hội với các hội viên cụ thể, đã thành lập chi hội tập thể như ở một số nhà máy điện. Các chi hội này duy trì liên lạc thường xuyên với Trung ương Hội, vẫn gửi hội phí đầy đủ về văn phòng Hội.

Hội đã thành lập được 3 Trung tâm để chuyển giao khoa học - công nghệ, đồng thời thực hiện chức năng đào tạo, bồi huấn và tiếp nhận tài trợ quốc tế.

Ngay từ năm thứ hai sau khi thành lập Hội, đã được phép xuất bản tạp chí Khoa học và Công nghệ Nhiệt, (hiện nay là tạp chí Năng lượng Nhiệt), cơ quan ngôn luận của Hội, lấy tôn chỉ là nơi thông tin và công bố các kết quả hoạt động khoa học - công nghệ của các cán bộ khoa học kỹ thuật nhiệt và các thông tin về các hoạt động của Hội. Tạp chí đã xuất bản liên tục 2 tháng /kỳ vào các tháng lẻ, đến nay đã sang năm thứ 19, đã tham gia nhiều lần Hội báo xuân của Hội Nhà báo Việt Nam, là tạp chí khoa học được Hội đồng Chức danh Giáo sư Nhà nước công nhận tính điểm các bài báo khoa học khi tác giả đăng ký học hàm học vị.

Cùng với công tác tổ chức và phát triển hội viên, Hội cũng triển khai rất nhiều các hoạt động bồi huấn và phổ biến kiến thức cho hội viên như tổ chức hội nghị phổ biến các quy phạm và tiêu chuẩn kỹ thuật an toàn cho lò hơi và bình áp lực, các  tiêu chuẩn kỹ thuật về kiểm tra không phá hủy mối hàn , mở chuyên mục “Kiến thức của bạn” trên tạp chí Khoa học & Công nghệ Nhiệt nhằm cung cấp những kiến thức cơ bản về nhiệt động, truyền nhiệt, lò hơi, các chu trình nhiệt, … cho hội viên và độc giả của tạp chí.

I.2. Về công tác tư vấn

Hội đã tổ chức nhiều cuộc hội thảo ở quy mô toàn quốc về những vấn đề thời sự của ngành, đang được trong ngành quan tâm, được nhiều hội viên kiến nghị Hội đứng ra tổ chức hoặc phối hợp với các cơ quan hữu quan tổ chức hội thảo. Các kết luận, kiến nghị của hội thảo được gửi đến các cơ quan hữu trách  và đã được các cơ quan này tiếp nhận và đánh giá cao, mặt khác các đơn vị liên quan cũng triển khai thực thi theo các kiến nghị của hội thảo. Xin đơn cử một vài hội thảo sau:

- Hội thảo đẩy mạnh chế tạo thiết bị áp lực trong nước, hạn chế nhập khẩu được tiến hành đã từ 18 năm nay. Khi ấy nước ta phát triển kinh tế theo hướng đổi mới, mở cửa, các nơi đua nhau nhập các dây chuyền thiết bị toàn bộ. Một tỷ lệ quan trọng thiết bị trong các dây chuyền này là các thiết bị trao đổi nhiệt, các thiết bị áp lực mà công nghiệp cơ khí trong nước hoàn toàn có thể chế tạo được, với giá thành chỉ bằng khoảng 1/3 -1/4 giá nhập ngoại, chất lượng tương đương, kể cả phần đo lường, điều khiển.

Sau hội thảo, nhiều nhà máy cơ khí đã nhập khẩu các thiết bị cơ khí chuyên dùng loại lớn như máy vê đáy cong đường kính lớn, máy lốc tôn dầy 4 trục, máy hàn tự động kiểu băng truyền lớn, máy tiện đứng v.v… Đến nay nước ta đã chế tạo được hầu hết các thiết bị nhiệt, thiết bị áp lực của các dây chuyền chế biến công nghiệp, trong đó đã chế tạo được các lò hơi công nghiệp công suất tới 40 t/h.

- Hội thảo về hiện  trạng và phương hướng phát triển ngành kỹ thuật lạnh và điều hòa không khí ở nước ta theo hướng nước ta cần sớm  hình thành ngành công nghiệp chế tạo máy lạnh, cả trong dân dụng, trong công nghiệp và giao thông, đáp ứng nhu cầu rất lớn về lạnh của một nước nhiệt đới. Từ hội thảo đã hình thành Ban Vận động thành lập Hội Lạnh và Điều hòa không khí (ĐHKK) và sau đó Hội Lạnh và ĐHKK đã được thành lập (lúc đầu là hội thành viên của Hội Nhiệt Việt Nam, sau tách riêng thành một hội độc lập).

Và nhiều hội thảo khác đã được tổ chức.

Tùy theo nội dung, tại các hội thảo đều có sự tham gia của các đồng chí lãnh đạo các Bộ như Ủy ban Kế hoạch Nhà nước, Bộ Công nghiệp nhẹ, Bộ Khoa học Công nghệ và Môi trường, Bộ Lao động TB&XH, Ban Tổ chức Cán bộ Chính phủ, Liên Hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam.

I.3. Về nghiên cứu khoa học

Với chức năng nhiệm vụ và vai trò của một hội khoa học kỹ thuật, chúng tôi nhận thức rằng Hội cần thiết phải triển khai các đề tài nghiên cứu khoa học, từ đó có điều kiện để tập hợp được nhiều nhà khoa học, chuyên gia giỏi, trong đó kể cả các đồng chí đã nghỉ hưu, có kiến thức cao và giàu kinh nghiệm.

Vì vậy trong 20 năm qua, nhất là trong 10 năm gần đây, Hội đã triển khai nhiều đề tài nghiên cứu khoa học, trong đó có những đề tài do nhà nước giao nhiệm vụ và cấp kinh phí (10 đề tài) như đề tài sấy thóc và nông sản dạng hạt tốc độ cao (thời gian sấy từ 3-5 phút), nhiệt độ tác nhân sấy trên 1000C, đề tài đánh giá tiềm năng, đề xuất và thực hiện các giải pháp tiết kiệm năng lượng khi sử dụng hơi nước trong công nghiệp, đề tài đốt trực tiếp dầu thô trong lò hơi…

Hội cũng triển khai nhiều đề tài nghiên cứu khoa học bằng nguồn vốn tự có của đơn vị trong Hội (4 đề tài) như đề tài thiết kế chế tạo lò đốt rác thải y tế độc hại, được Hội đồng liên Bộ Khoa học Công nghệ và Môi trường  - Y tế đánh giá là 1 trong 5 lò đạt tiêu chuẩn Việt Nam về lò đốt rác thải y tế độc hại (trong 40 mẫu lò ứng thí).

Hội cũng đã tiếp nhận tài trợ quốc tế để triển khai một số dự án nghiên cứu mà chúng tôi sẽ trình bày ở phần hợp tác quốc tế dưới đây (3 đề tài).

1.4. Về công tác thẩm định và phản biện các dự án đầu tư

Đây là mảng công tác trung tâm của các hội nghề nghiệp. Trong nhiều năm qua, được sự tin cậy và ủng hộ của Bộ Công nghiệp sau đó là Bộ Công Thương, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, của các Tập đoàn Điện lực Việt Nam, Công nghiệp Than và Khoáng sản Việt Nam, Dầu khí Việt Nam và các chủ đầu tư các dự án điện độc lập (IPP), phát huy cao độ việc Hội có chuyên môn sâu về nhà máy nhiệt điện, Hội Nhiệt đã triển khai phản biện, thẩm định các dự án đầu tư nhà máy nhiệt điện ở tất cả các khâu chuẩn bị đầu tư và thực hiện dự án: Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, Báo cáo nghiên cứu khả thi, Thiết kế cơ sở, Thiết kế kỹ thuật, Tổng mức đầu tư, Tổng dự toán, thẩm tra Kết quả chấm thầu, thẩm tra Kết quả chạy thử nghiệm thu xác định các thông số bảo hành cho gần 40 dự án đầu tư nhà máy nhiệt điện, nghĩa là hầu hết các Dự án đầu tư xây dựng nhà máy nhiệt điện, các Trung tâm Điện lực ở Việt Nam , trong đó có rất nhiều dự án do các tổ chức tư vấn quốc tế lập báo cáo.

Qua thẩm định, các kiến nghị, kết luận của Hội đã hiệu chỉnh nhiều sai lệch của các báo cáo dự án trong thiết kế, trong lập Tổng mức đầu tư, Tổng dự toán, góp phần hoàn thiện báo cáo dự án, đôi khi còn được chấp nhận thay đổi công nghệ của dự án.

Trong việc thẩm tra kết quả chấm thầu, đã phát hiện nhiều sai sót của các bước chấm thầu trước (thường do nước ngoài chấm), từ đó đã kiến nghị thay đổi nhà thầu trúng thầu, tiết kiệm cho chủ đầu tư nhiều chục triệu USD, điển hình như dự án nhà máy nhiệt điện Phả Lại 2. Tại dự án này, nhà thầu do Hội thẩm tra và kiến nghị có giá chào thầu thấp hơn nhà thầu được đề nghị trước 48 triệu USD. Chính phủ đã chấp nhận kiến nghị của Hội. Cũng tương tự như vậy đối với một số dự án nhiệt điện  khác.

Trong việc thẩm tra kết quả thí nghiệm xác định các thông số bảo hành, phục vụ việc nghiệm thu công trình, đã tìm ra những điều không đúng của các báo cáo thí nghiệm của các nhà thầu vì nếu theo Quy định của Hồ sơ mời thầu, những chỉ tiêu không đạt về thông số bảo hành trong Hồ sơ dự thầu của nhà thầu có thể dẫn tới phạt nhà thầu hàng chục triệu USD. Để thực hiện việc thẩm tra này, Hội phải tập hợp được chuyên gia tham gia là những chuyên gia giỏi về chuyên môn, cả lý thuyết và tính toán.

Nhìn chung các kết quả phản biện, thẩm định của Hội đều được các cơ quan quản lý nhà nước, các tư vấn lập dự án, các chủ đầu tư chấp nhận.

Để làm tốt công tác tư vấn, phản biện, thẩm định, Hội luôn xác định rằng tư vấn phản biện không phải là một công việc đối kháng mà là cánh tay đắc lực của các cơ quan quản lý nhà nước, của chủ đầu tư, cùng với tư vấn lập dự án là 2 tư vấn có nhiệm vụ để sao cho dự án được triển khai với kết quả hợp lý nhất, tối ưu nhất. Vì vậy các ý kiến phản biện, thẩm định phải chính xác, đủ luận cứ thuyết phục.

Nhờ việc phản biện thẩm định các dự án đầu tư, Hội đã có điều kiện tập hợp được nhiều chuyên gia giỏi, chuyên nghiệp, có nhiều kinh nghiệm thuộc các chuyên môn về nhiệt, về điện trong nhà máy điện, về xây dựng,  về địa chất công trình và địa chất thủy văn, về kinh tế năng lượng, về tổ chức thi công xây lắp.

Ngoài kinh phí bồi dưỡng các chuyên gia tham gia thẩm định và đóng thuế đầy đủ, còn dành một tỷ lệ kinh phí quan trọng đóng góp quỹ Hội, nhờ đó có nguồn kinh phí để mua nhà làm trụ sở Hội, duy trì bộ máy văn phòng và chi hỗ trợ tạp chí Năng lượng nhiệt.

I.5. Công tác hợp tác quốc tế

Hội đã có các quan hệ với các hãng, các công ty trong các lĩnh vực chuyên môn của mình, đặc biệt là với các tổ chức quốc tế, điển hình như 2 trường hợp sau:

- Với Quỹ môi trường toàn cầu (GEF) để triển khai xây dựng các lò gạch theo công nghệ liên tục kiểu đứng. Đây là một công nghệ sản xuất gạch nung đơn giản, vốn đầu tư ít song không gây ô nhiễm môi trường, không ảnh hưởng đến sản xuất và đời sống của nhân dân quanh vùng, suất tiêu thụ than chỉ bằng ½ so với lò gạch thủ công, và cũng thấp hơn so với lò tuynen, là phương án tốt nhất để thay thế các lò gạch thủ công truyền thống.

Kinh phí mà GEF tài trợ không hoàn lại khoảng 2 tỷ đồng để giúp xây dựng 20 lò gạch làm mẫu. Đến năm 2010 trong cả nước đã có khoảng 400 lò gạch loại này, công suất từ 2 đến 10 triệu viên/năm. Dự án đã hoàn thành rất tốt, được phía tài trợ đánh giá cao, đã xuất bản thành sách, đã xây dựng phim tài liệu khoa học để phổ biến rộng rãi trong nước và nước ngoài.

- Hội cũng đã nhận tài trợ không hoàn lại từ Cơ quan hợp tác của Đan Mạch (Danida) để thực hiện Dự án “Phát triển bền vững trong các cộng đồng dân cư nghèo” trong khuôn khổ chương trình nghị sự 21 (Pha 2 của Dự án, pha 1 của Dự án do Vụ khoa học của Bộ Xây dựng chủ trì). Kinh phí tài trợ cho phía Việt Nam khoảng 12 tỷ đồng để triển khai làm mẫu cho 4 phường ở Hà Nội. Dự án đã được Chính phủ phê duyệt, thực hiện trong 4 năm (2006 - 2010) đã hoàn thành tốt, được phía tài trợ đánh giá cao.

I.6. Về công tác xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật

Với nhận thức rằng Hội là nơi có nhiều điều kiện thuận lợi tham gia xây dựng các tiêu chuẩn kỹ thuật của đất nước, bản thân chủ tịch Hội Nhiệt là trưởng 2 ban kỹ thuật: về nồi hơi và bình áp lực (TC - 11), về khí đốt và chai chứa khí (TC - 58) nên đã động viên nhiều anh chị  em trong Hội có chuyên môn sâu và liên quan đến các nội dung chuyên môn, tích cực tham gia thẩm định và biên soạn các Tiêu chuẩn kỹ thuật thuộc ngành. Các thành viên của Hội chiếm đa số và nòng cốt trong 2 ban kỹ thuật. Đến nay các thành viên của Hội thuộc 2 ban kỹ thuật chuyên ngành đã tham gia xây dựng được khoảng 80 tiêu chuẩn kỹ thuật liên quan đến ngành nhiệt.

Tình trạng thực tế hiện nay ở nước ta là số lượng các tiêu chuẩn kỹ thuật thuộc ngành chưa được biên soạn và ban hành còn rất lớn, lên tới hàng trăm tiêu chuẩn. Đối với đa số các nước phát triển, hầu hết các tiêu chuẩn kỹ thuật đều do các hội biên soạn. Vì vậy, nếu được giao nhiệm vụ biên soạn, Hội xin bảo đảm sẽ động viên đông đảo hội viên có trình độ, kinh nghiệm và thời gian để hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao.

Riêng đối với Hội Nhiệt, vừa qua Hội đã được chủ đầu tư giao nhiệm vụ thẩm định 46 tiêu chuẩn kỹ thuật của Trung Quốc do tổng thầu EPC dự án Vĩnh Tân 2 (Tập đoàn Điện khí Thượng Hải đệ trình). Đây là công việc rất khó khăn liên quan đến các vấn đề kỹ thuật chuyên sâu trong khi Việt Nam chưa có đủ các tiêu chuẩn kỹ thuật tương đương. Tuy nhiên Hội KHKT Nhiệt cũng đã hoàn thành công tác thẩm định và đã kịp thời giao cho chủ đầu tư để áp dụng theo quy định.

II. ĐÁNH GIÁ CHUNG

Trong 20 năm qua,  Hội Nhiệt Việt Nam đã có nhiều cố  gắng tập hợp được đông đảo hội viên, là một khối đoàn kết thống nhất xung quanh Ban chấp hành Trung ương Hội. Nhiều hội viên, nhiều đồng chí lãnh đạo chi hội, các ủy viên Ban chấp hành Hội rất gắn bó và tâm huyết với hoạt động Hội, nhờ đó Hội đã thực hiện được tốt các nhiệm vụ theo chức năng hoạt động của Hội, đã có nhiều đóng góp cho nhiều quyết định quan trọng của Chính phủ, của các Bộ và các Chủ đầu tư và cho sự phát triển ngành nhiệt, đã tạo được vị trí và tiếng  nói trong xã hội.

Trong 20 năm qua, các hoạt động của Hội đều tuân thủ pháp luật, không có vi phạm pháp luật nào, các hoạt động liên quan về kinh tế, tài chính đều được thực hiện chấp hành đầy đủ và đúng các quy định hiện hành.

Với các thành tích đã được như trên, Hội đã nhận được nhiều bằng khen của các cấp, trong đó có:

- 2 bằng khen của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam

- 1 bằng khen của Bộ Công nghiệp

- 1 bằng khen của Bộ Công Thương

- 1 bằng khen của Thủ tướng Chính phủ

- 1 Huân chương lao động hạng III của Chủ tịch nước

Ngoài ra còn nhận được 6 bằng khen của Liên hiệp Hội tặng cho 6 cá nhân và 41 kỷ niệm chương “Vì sự nghiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật” cho 41 cá nhân có nhiều đóng góp cho hoạt động của Hội.

Nhân dịp tổng kết 20 năm xây dựng và phát triển Hội Nhiệt Việt Nam, Liên hiệp hội đã có quyết định tặng:

- 3 bằng khen cho tập thể (2 Chi hội, 1 Tỉnh hội)

- 9 bằng khen cho cá  nhân có nhiều đóng góp cho hoạt động Hội

Tuy nhiên đối chiếu với vị trí, vai trò, khả năng và lĩnh vực chuyên môn của Hội Nhiệt trong xã hội, các thành tích đã đạt được của Hội vẫn là nhỏ bé, vẫn chưa tương xứng với đòi hỏi thực tế của đất nước. Trong hoạt động hội cũng còn nhiều mặt yếu kém, đặc biệt là sự hoạt động chưa đồng đều và hiệu quả của các chi hội, Hội còn chưa phát huy được nhiều vai trò của mình để tham mưu cho đất nước tốt hơn nữa về các vấn đề lớn của ngành.

Hôm nay trong lễ kỷ niệm 20 năm thành lập Hội, trước các vị lãnh đạo nhà nước, các vị khách quý, các vị đại biểu, thay mặt toàn thể hội viên Hội Nhiệt Việt Nam, chúng tôi xin hứa bảo đảm với quý vị rằng Hội Nhiệt Việt Nam sẽ luôn là một khối đoàn kết thống nhất xung quanh Ban chấp hành Hội, đặc biệt là Ban chấp hành Hội mới sẽ được bầu ra tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ V này trẻ hơn, năng động hơn, để hoàn thành tốt hơn các nhiệm vụ chức năng mà đất nước giao phó cho Hội.

 

HỘI KHKT NHIỆT VIỆT NAM

Chủ tịch

 

PGS. TS. Trương Duy Nghĩa