dienlucNước ta đã có các quy hoạch năng lượng cho từng ngành than, dầu khí, điện với mỗi thời kỳ 10 năm, có xét đến 10 năm tiếp theo. Các quy hoạch chủ yếu do các ngành tự xây dựng, có tham khảo, đối chiếu. Tuy nhiên các tham khảo đối chiếu đó chưa mang tính ràng buộc chặt chẽ, thiếu tính pháp lý, đến những vấn đề liên quan thuộc quy hoạch ngành khác, chưa phải là những thông tin được rút ra từ quy hoạch chung về năng lượng quốc gia là quy hoạch bảo đảm tối ưu cho toàn bộ nền kinh tế. Các quy hoạch ngành còn nặng về mặt bảo đảm cân đối cung cầu năng lượng theo một cách tính toán cân bằng rất cơ học của mỗi ngành.

Những yếu tố cần có để đáp ứng việc thực hiện đầy đủ và đúng quy hoạch còn chưa được xét đến một cách theo đúng nghĩa quy hoạch, như việc bảo đảm và cân đối vốn cho các dự án thành phần, bảo đảm và cân đối nguồn năng lượng sơ cấp như than, dầu khí để sản xuất điện, …

Do thiếu sự liên kết chặt chẽ giữa các quy hoạch năng lượng ngành trong một quy hoạch tổng thể chung nên trong quá trình thực hiện đã có rất nhiều trục trặc, tính đồng bộ bị phá vỡ, thậm chí có thể gây thiệt hại lớn cho nền kinh tế. Xin nêu một ví dụ điển hình đang xảy ra hiện nay:

Theo Quy hoạch điện VI và điện VII thì các nhà máy nhiệt điện Quảng Ninh 1, Hải Phòng 1, Thái Bình 1 đã đưa vào vận hành chậm hơn kế hoạch vài năm, các nhà máy điện này đều sử dụng than nội địa nên việc chậm tiến độ có ảnh hưởng lớn đến việc tiêu thụ than. Mặt khác nhiều dự án còn thay đổi than thiết kế sử dụng, từ cám 5, cám 6A, cám 6B sang dùng than nhập khẩu như các dự án nhiệt điện Hải Phòng 3, Thái Bình 2, Vĩnh Tân 1, … đã làm cho cân đối cung cầu của ngành than bị phá vỡ.

Tương tự nếu cân đối cung cầu khí đốt cho sản xuất điện bị phá vỡ (khí khai thác và khí nhập khẩu) sẽ gây thiệt hại lớn do đặc thù là khí khai thác từ ngoài khơi dẫn vào bờ, nếu không sử dụng, sẽ chỉ có thể đốt xả bỏ, còn khí nhập khẩu (LNG) thì sẽ tốn rất nhiều chi phí để tồn chứa và bảo quản.
Đã từng có đề xuất về việc cần thiết phải có một quy hoạch chiến lược phát triển chung về năng lượng, nhưng đến nay vẫn chỉ có các quy hoạch năng lượng ngành riêng lẻ. Các thông số liên lạc giữa các quy hoạch ngành với nhau còn chưa dựa trên cơ sở bảo đảm cân đối chung và cũng chưa có đầy đủ tính pháp lý.

Đề nghị Chính phủ cho triển khai sớm việc xây dựng quy hoạch chiến lược năng lượng quốc gia, làm cơ sở cho việc hiệu chỉnh các quy hoạch ngành đã có và xây dựng các quy hoạch năng lượng ngành cho các thời kỳ trong tương lai.


PGS.TS. Trương Duy Nghĩa